Motyle dzienne okolic Komańczy

Jarosław Bury

 

Wstęp

Komańcza, jedna z największych pod względem powierzchni wiejskich gmin w Polsce, położona jest w południowej części województwa podkarpackiego i administracyjnie przynależy do powiatu sanockiego. W ujęciu regionalizacji fizycznogeograficznej gmina leży w megaregionie Karpackim, na pograniczu prowincji Karpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym oraz prowincji Karpaty Wschodnie z Podkarpaciem Wschodnim, podprowincji Zewnętrzne Karpaty Zachodnie i podprowincji Beskidy Wschodnie. Gmina leż zatem na pograniczu makroregionów Beskidy Zachodnie i Beskidy Lesiste i jednocześnie na pograniczu mezoregionów Beskidu Niskiego i Bieszczadów Zachodnich.

Siedzibą gminy jest miejscowość Komańcza. Na terenie gminy, do  początku 2017 roku zlokalizowanych było 14 sołectw: Czystogarb, Dołżyca, Komańcza, Mików, Moszczaniec, Radoszyce, Rzepedź, Smolnik, Stary Łupków, Szczawne, Turzańsk, Wisłok Wielki, Wola Michowa, Wysoczany oraz 16 innych miejscowości, nie mających rangi sołectwa: Balnica, Banniczka, Duszatyn, Górna Wieś, Jasiel, Jawornik, Kulaszne, Maniów, Nowy Łupków, Osławica, Polany Surowicze, Prełuki, Rudawka Jaśliska, Surowica, Szczerbanówka oraz Zubeńsko. Po zmianie granic administracyjnych na przełomie 2016/2017 roku gmina zmniejszyła obszar z 455.2 do ok. 388 km kwadratowych, w wyniku przyłączenia do gminy Jaśliska w powiecie dukielskim miejscowości: Darów, Jasiel, Moszczaniec, Polany Surowiczne, Rudawka Jaśliska i Surowica.

Gmina Komańcza  jest słabo zaludniona, w porównaniu z innymi rejonami kraju, gęstość zaludnienia sięga tu zaledwie 10,8 mieszk./km². Około 70% powierzchni gminy pokrywają lasy, a ponadto cały jej obszar obejmują różnorakie formy ochrony przyrody – południowo-wschodnią część gminy zajmuje Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy, a zachodnią Jaśliski Park Krajobrazowy.  Pozostałe tereny gminy chronią dwa Obszary Chronionego Krajobrazu – Wschodniobeskidzki oraz Beskidu Niskiego. Ponadto na terenie gminy Komańcza wyznaczono Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk sieci Natura 2000: Ostoja Jaśliska i Bieszczady oraz Obszary Specjalnej Ochrony: Beskid Niski i Bieszczady. Na terenie gminy zlokalizowane są ponadto rezerwaty leśno-krajobrazowe: „Źródliska Jasiołki” i „Przełom Osławy pod Duszatynem” oraz rezerwat przyrody nieżywionej „Zwiezło”.

Gmina Komańcza cechuje się wysokimi walorami przyrodniczymi oraz krajoznawczo-turystycznymi, jednak jak dotąd nie przeprowadzono kompleksowej inwentaryzacji dotyczącej występujących tu owadów, a w szczególności brak jest wyczerpującego opracowania dotyczącego motyli – Lepidoptera. Dotyczy to również motyli dziennych – Rhopalocera (Hesperioidea i Papilionoidea – rodziny: Hesperiidae oraz Papilionidae, Pieridae, Lycaenidae i Nymphalidae), niewielkiej procentowo części, która w skali kraju należy do najczęściej badanych i jednocześnie najlepiej poznanych grup tych owadów.

Większości gatunków Rhopalocera w Polsce jest bardzo dobrze rozpoznana pod względem rozmieszczenia, biologii i ekologii, znane są również wieloletnie trendy dotyczące liczebności poszczególnych gatunków oraz grożące im zagrożenia (Dąbrowski i Krzywicki 1982, Krzywicki 1982, Buszko i Nowacki 2008, Bury 2010, Sielezniew i Dziekańska 2010, Warecki 2010). Wiele spośród motyli dziennych wykazanych w Polsce uznanych zostało za zagrożone wyginięciem, i tak na 164 znanych gatunków, 26 podlega obecnie prawnej ochronie w naszym kraju (Rozporządzenie…), 26 gatunków umieszczonych zostało w „Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Bezkręgowce.” (Głowaciński i Nowacki 2004), a aż 66 na „Czerwonej Liście Gatunków Ginących i Zagrożonych w Polsce” (Buszko i Nowacki 2002). Ponadto, co istotne w kontekście geograficznego położenia gminy Komańcza, 38 gatunków motyli dziennych umieszczonych zostało na „Czerwonej Liście Zwierząt Karpat” (Witkowski i in. 2003). Owady te chronione są również międzynarodowymi umowami, z których najistotniejsze znaczenie dla Polski, będącej członkiem Unii Europejskiej, ma tzw. Dyrektywa Siedliskowa, wyznaczająca gatunki zwierząt będące przedmiotem zainteresowania Wspólnoty Europejskiej, których ochrona wymaga wyznaczenia Specjalnych Obszarów Ochrony Siedlisk (SOOS).

Celem pracy jest prezentacja stanu wiedzy na temat występowania motyli dziennych (Rhopalocera: Hesperioidea i Papilionoidea) na terenie gminy Komańcza.

 

Materiał i metody

Lista gatunków motyli dziennych, jaką przedstawiono w niniejszym opracowaniu, została oparta na podstawie obserwacji własnych autora, przeprowadzonych w latach 1980-2017, danych uzyskanych z dostępnej literatury, jak też danych znajdujących się na stronach Krajowej Sieci Informacji o Bioróżnorodności (www.ksib.pl) oraz w bazie rekordów Motyle Europy (www.lepidoptera.eu), której autor jest aktywnym współtwórcą (ponad 26 tyś. rekordów). Owady – osobniki dojrzałe oraz stadia preimaginalne obserwowano w miejscach ich występowania na terenie gminy Komańcza, obserwacje dokumentowano fotograficznie – figury No 1-100. Wyniki zaprezentowano w tabelach No 1-7.

 

Lista gatunków motyli dziennych wykazanych w okolicy Komańczy do roku 2017.

Na omawianym obszarze stwierdzono obecność 97 gatunków (Tab. 1), co stanowi niemal 60% (59,15%) wszystkich gatunków zanotowanych na terenie Polski (Buszko i Masłowski 2008, Sielezniew i Dziekańska 2010). Spośród wykazanych gatunków do poszczególnych rodzin należy odpowiednio:

  • powszelatkowate (Hesperiidae) – 9 gatunków,
  • paziowate (Papilionidae) – 3 gatunki,
  • bielinkowate (Pieridae) – 13 gatunków,
  • modraszkowate (Lycaenidae) – 28 gatunków,
  • rusałkowate (Nymphalidae) – 46 gatunków, w tym do podrodziny oczennicowatych (Satyrinae) – 15 gatunków.
Lp. Gatunek – nazwa łacińska Gatunek – nazwa polska
  Hesperiidae Karłątkowate
1. Erynnis tages (Linnaeus, 1758) powszelatek brunatek
2. Carcharodus alceae (Esper, 1780) warcabnik ślazowiec
3. Pyrgus malvae (Linnaeus, 1758) powszelatek malwowiec
4. Carterocephalus palaemon (Pallas, 1771) kosternik palemon
5. Carterocephalus silvicola (Meigen, 1829) kosternik leśniak
6. Thymelicus lineola (Ochsenheimer, 1808) karłątek ryska
7. Thymelicus sylvestris (Poda, 1761) karłątek leśny
8. Hesperia comma (Linnaeus, 1758) karłątek klinek
9. Ochlodes sylvanus (Esper, 1777) karłątek kniejnik
  Papilionidae Paziowate
10. Parnassius mnemosyne (Linnaeus, 1758) niepylak mnemozyna
11. Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758) paź żeglarz
12. Papilio machaon Linnaeus, 1758 paź królowej
  Pieridae Bielinkowate
13. Leptidea reali Reissinger, 1989 wietek Reala
14. Leptidea sinapis Reissinger, 1989 wietek gorczycznik
15. Anthocharis cardamines (Linnaeus, 1758) zorzynek rzeżuchowiec
16. Aporia crataegi (Linnaeus, 1758) niestrzęp głogowiec
17. Pieris brassicae (Linnaeus, 1758) bielinek kapustnik
18. Pieris rapae (Linnaeus, 1758) bielinek rzepnik
19. Pieris napi (Linnaeus, 1758) bielinek bytomkowiec
20. Pieris bryoniae (Hübner, 1806) Bielinek bryonie
21. Pontia daplidice (Linnaeus, 1758) bielinek rukiewnik
22. Colias erate (Esper, 1805) szlaczkoń erate
23. Colias croceus (Fourcroy, 1785) szlaczkoń sylwetnik
24. Colias hyale (Linnaeus, 1758) szlaczkoń siarecznik
25. Gonepteryx rhamni (Linnaeus, 1758) latolistek cytrynek
  Lycaenidae Modraszkowate
26. Hamearis lucina (Linnaeus, 1758) wielena plamowstęg
27. Lycaena phlaeas (Linnaeus, 1761) czerwończyk żarek
28. Lycaena dispar (Haworth, 1802) czerwończyk nieparek
29. Lycaena virgaureae (Linnaeus, 1758) czerwończyk dukacik
30. Lycaena tityrus (Poda, 1761) czerwończyk uroczek
31. Lycaena alciphron (Rottemburg, 1775) czerwończyk zamgleniec
32. Lycaena hippothoe (Linnaeus, 1761) czerwończyk płomieniec
33. Thecla betulae (Linnaeus, 1758) pazik brzozowiec
34. Neozephyrus quercus (Linnaeus, 1758) pazik dębowiec
35. Callophrys rubi (Linnaeus, 1758) zieleńczyk ostrężyniec
36. Satyrium w-album (Knoch, 1782) ogończyk wiązowiec
37. Satyrium pruni (Linnaeus, 1758) ogończyk śliwowiec
38. Satyrium ilicis (Esper, 1779) ogończyk ostrokrzewowiec
39. Satyrium acaciae (Fabricius, 1787) ogończyk akacjowiec
40. Cupido minimus (Fuessly, 1775) modraszek malczyk
41. Cupido decolorata (Staudinger, 1886) modraszek blady
42. Cupido alcetas (Hoffmansegg, 1804) modraszek alcetas
43. Cupido argiades (Pallas, 1771) modraszek argiades
44. Celastrina argiolus (Linnaeus, 1758) modraszek wieszczek
45. Glaucopsyche alexis (Poda, 1761) modraszek aleksis
46. Phengaris arion (Linnaeus, 1758) modraszek arion
47. Phengaris rebeli (Hirschke, 1904) modraszek Rebela
48. Plebejus argus (Linnaeus, 1758) modraszek argus
49. Aricia eumedon (Esper, 1780) modraszek eumedon
50. Cyaniris semiargus (Rottemburg, 1775) modraszek semiargus
51. Polyommatus icarus (Rottemburg, 1775)       modraszek ikar
52. Polyommatus daphnis (Denis & Schiffermüller, 1775) modraszek dafnid
53. Polyommatus bellargus (Rottemburg, 1775) modraszek adonis
  Nymphalidae Rusałkowate
54. Argynnis paphia (Linnaeus, 1758) dostojka malinowiec
55. Argynnis pandora (Denis & Schiffermüller, 1775) dostojka pandora
56. Argynnis aglaja (Linnaeus, 1758) dostojka aglaja
57. Argynnis adippe (Denis & Schiffermüller, 1775) dostojka adype
58. Argynnis niobe (Linnaeus, 1758) dostojka niobe
59. Argynnis laodice (Pallas, 1771) dostojka laodyce
60. Issoria lathonia (Linnaeus, 1758) dostojka latonia
61. Brenthis ino (Rottemburg, 1775) dostojka ino
62. Brenthis daphne (Bergsträsser, 1780) dostojka dafne
63. Boloria euphrosyne (Linnaeus, 1758) dostojka eufrozyna
64. Boloria selene (Denis & Schiffermüller, 1775) dostojka selene
65. Boloria dia (Linnaeus, 1767) dostojka dia
66. Vanessa atalanta (Linnaeus, 1758) rusałka admirał
67. Vanessa cardui (Linnaeus, 1758) rusałka osetnik
68. Aglais io (Linnaeus, 1758) rusałka pawik
69. Aglais urticae (Linnaeus, 1758) rusałka pokrzywnik
70. Polygonia c-album (Linnaeus, 1758) rusałka ceik
71. Araschnia levana (Linnaeus, 1758) rusałka kratkowiec
72. Nymphalis antiopa (Linnaeus, 1758) rusałka żałobnik
73. Nymphalis polychloros (Linnaeus, 1758) rusałka wierzbowiec
74. Nymphalis xanthomelas (Esper, 1781) rusałka drzewoszek
75. Euphydryas aurinia (Rottemburg, 1775) przeplatka aurinia
76. Melitaea phoebe (Denis & Schiffermüller, 1775) przeplatka febe
77. Melitaea diamina (Lang, 1789) przeplatka diamina
78. Melitaea athalia (Rottemburg, 1775) przeplatka atalia
79. Limenitis populi (Linnaeus, 1758) pokłonnik osinowiec
80. Limenitis camilla (Linnaeus, 1764) pokłonnik kamilla
81. Apatura iris (Linnaeus, 1758) mieniak tęczowiec
82. Apatura ilia (Denis & Schiffermüller, 1775) mieniak strużnik
  Nymphalidae: Satyrinae Oczennicowate
83. Pararge aegeria (Linnaeus, 1758) osadnik egeria
84. Lasiommata megera (Linnaeus, 1767) osadnik megera
85. Lasiommata maera (Linnaeus, 1758) osadnik kostrzewiec
86. Coenonympha arcania (Linnaeus, 1761) strzępotek perełkowiec
87. Coenonympha glycerion (Borkhausen, 1788) strzępotek glicerion
88. Coenonympha pamphilus (Linnaeus, 1758) strzępotek ruczajnik
89. Aphantopus hyperantus (Linnaeus, 1758) przestrojnik trawnik
90. Maniola jurtina (Linnaeus, 1758) przestrojnik jurtina
91. Hyponephele lycaon (Rottemburg, 1775) przestrojnik likaon
92. Erebia ligea (Linnaeus, 1758) górówka boruta
93. Erebia euryale (Esper, 1805) górówka euriala
94. Erebia aethiops (Esper, 1777) górówka medea
95. Erebia medusa (Denis & Schiffermüller, 1775) górówka meduza
96. Melanargia galathea (Linnaeus, 1758) polowiec szachownica
97. Minois dryas (Scopoli, 1763) skalnik driada

 

Tab. 1. Lista motyli dziennych stwierdzonych w gminie Komańcza do roku 2017.

 

 

Gatunki cenne – prawnie chronione oraz zagrożone wyginięciem w Polsce

Spośród wykazanych na terenie gminy Komańcza 97 gatunków motyli dziennych, 7 objętych jest ochroną prawną w Polsce, (Tab. 2), 7 gatunków umieszczono w „Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Bezkręgowce” (Tab. 3),  21 gatunków wpisano na „Czerwoną Listę Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce” (Tab. 4), 19 gatunków umieszczono na „Czerwonej Liście Zwierząt Karpat” (Tab. 5), a 4 gatunki znajdują się na liście zwierząt będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty Europejskiej, których ochrona wymaga wyznaczenia Specjalnych Obszarów Ochrony Siedlisk (Tab. 6).

Lp. Gatunek objęty ochroną prawną w Polsce
  Ochrona ścisła
1. Parnassius mnemosyne (Linnaeus, 1758)
2. Lycaena dispar (Haworth, 1802)
3. Phengaris arion (Linnaeus, 1758)
4. Euphydryas aurinia (Rottemburg, 1775)
  Ochrona częściowa
5. Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758)
6. Phengaris rebeli (Hirschke, 1904)
7. Minois dryas (Scopoli, 1763)

 

Tab. 2. Motyle dzienne wykazane na terenie gminy Komańcza, objęte ochroną gatunkową w Polsce (Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt).

 

Lp. Gatunek ujęty w PCzKZ Kategoria zagrożenia
1. Parnassius mnemosyne (Linnaeus, 1758) VU
2. Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758) VU
3. Lycaena dispar (Haworth, 1802) LR
4. Phengaris arion (Linnaeus, 1758) EN
5. Phengaris rebeli (Hirschke, 1904) VU (jako Ph. alcon)
6. Euphydryas aurinia (Rottemburg, 1775) EN
7. Minois dryas (Scopoli, 1763) CR

 

Tab. 3. Motyle dzienne wykazane na terenie gminy Komańcza,  znajdujące się w „Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Bezkręgowce” (Głowaciński i Nowacki 2004). Zastosowane  kategorie zagrożenia gatunków: EX – zanikły, CR – skrajnie zagrożony, EN – silnie zagrożony, VU – wysokiego ryzyka, LR – niższego ryzyka.

 

Lp. Gatunek umieszczony na CzLZGiZwP Kategoria zagrożenia
1. Parnassius mnemosyne (Linnaeus, 1758) VU
2. Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758) VU
3. Papilio machaon Linnaeus, 1758 LC
4. Hamearis lucina (Linnaeus, 1758) VU
5. Lycaena dispar (Haworth, 1802) LC
6. Satyrium acaciae (Fabricius, 1787 NT
7. Phengaris arion (Linnaeus, 1758) EN
8. Phengaris rebeli (Hirschke, 1904) EN
9. Aricia eumedon (Esper, 1780) VU
10. Polyommatus bellargus (Rottemburg, 1775) VU
11. Brenthis daphne (Bergsträsser, 1780) LC
12. Boloria euphrosyne (Linnaeus, 1758) NT
13. Nymphalis xanthomelas (Esper, 1781) DD
14. Euphydryas aurinia (Rottemburg, 1775) EN
15. Melitaea diamina (Lang, 1789) VU
16. Limenitis populi (Linnaeus, 1758) LC
17. Apatura iris (Linnaeus, 1758) LC
18. Apatura ilia (Denis & Schiffermüller, 1775) LC
19. Erebia ligea (Linnaeus, 1758) VU
20. Erebia aethiops (Esper, 1777) VU
21. Minois dryas (Scopoli, 1763) CR

 

Tab. 4. Motyle dzienne wykazane na terenie gminy Komańcza, znajdujących się na „Czerwonej Liście Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce” (Buszko i Nowacki 2002). Zastosowane kategorie: EX – wymarły, CR – krytycznie zagrożony, EN – zagrożony, VU – narażony, NT – bliski zagrożenia, LC – najmniejszej troski, DD – dane niepełne.

 

Lp. Gatunek umieszczony na CzLZK Kategoria zagrożenia w Polskich Karpatach
1. Parnassius mnemosyne (Linnaeus, 1758) CR/VU
2. Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758) CR/VU
3. Papilio machaon Linnaeus, 1758 VU
4. Pieris bryoniae (Hübner, 1806) VU
5. Hamearis lucina (Linnaeus, 1758) +
6. Lycaena dispar (Haworth, 1802) VU
7. Satyrium w-album (Knoch, 1782) +
8. Phengaris arion (Linnaeus, 1758) VU
9. Phengaris rebeli (Hirschke, 1904) CR/VU (jako Ph. alcon)
10. Polyommatus bellargus (Rottemburg, 1775) VU
11. Polyommatus daphnis (Denis & Schiffermüller, 1775) +
12. Brenthis daphne (Bergsträsser, 1780) VU/CR
13. Nymphalis xanthomelas (Esper, 1781) +
14. Euphydryas aurinia (Rottemburg, 1775) CR/VU
15. Melitaea diamina (Lang, 1789) VU
16. Limenitis populi (Linnaeus, 1758) CR/VU
17. Apatura iris (Linnaeus, 1758) +
18. Apatura ilia (Denis & Schiffermüller, 1775) CR/VU
19. Minois dryas (Scopoli, 1763) CR

 

Tab. 5. Motyle dzienne wykazane na terenie gminy Komańcza,  umieszczone na „Czerwonej Liście Zwierząt Karpat” (Witkowski i in. 2003). Zastosowane kategorie: CR – skrajnie zagrożony, EN – silnie zagrożony, VU – wysokiego ryzyka, + – niezagrożony.

 

  Gatunek No załącznika
1. Parnassius mnemosyne (Linnaeus, 1758) IV
2. Lycaena dispar (Haworth, 1802) II i IV
3. Phengaris arion (Linnaeus, 1758) IV
4. Euphydryas aurinia (Rottemburg, 1775) II

 

Tab. 6. Motyle dzienne wykazane na terenie gminy Komańcza, znajdujące się na liście zwierząt będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty Europejskiej, których ochrona wymaga wyznaczenia Specjalnych Obszarów Ochrony Siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa).

Lp. Gatunek Kwadrat UTM (10×10 km)
EV68 EV67 EV66 EV77 EV76 EV75 EV87 EV86 EV85 EV84 EV95
Hesperiidae
1. Erynnis tages
2. Carcharodus alceae
3. Pyrgus malvae
4. Carterocephalus palaemon
5. Carterocephalus silvicola
6. Thymelicus lineola
7. Thymelicus sylvestris
8. Hesperia comma
9. Ochlodes sylvanus
Papilionidae
10. Parnassius mnemosyne
11. Iphiclides podalirius
12. Papilio machaon
Pieridae
13. Leptidea reali
14. Leptidea sinapis
15. Anthocharis cardamines
16. Aporia crataegi
17. Pieris brassicae
18. Pieris rapae
19. Pieris napi
20. Pieris bryoniae
21. Pontia daplidice
22. Colias erate
23. Colias croceus
24. Colias hyale
25. Gonepteryx rhamni
  Lycaenidae
26. Hamearis lucina
27. Lycaena phlaeas
28. Lycaena dispar
29. Lycaena virgaureae
30. Lycaena tityrus
31. Lycaena alciphron
32. Lycaena hippothoe
33. Thecla betulae
34. Neozephyrus quercus
35. Callophrys rubi
36. Satyrium w-album
37. Satyrium pruni
38 Satyrium ilicis
39. Satyrium acaciae
40. Cupido minimus
41. Cupido argiades
42. Cupido decolorata
43. Cupido alcetas
44. Celastrina argiolus
45. Glaucopsyche alexis
46. Phengaris arion
47. Phengaris rebeli
48. Plebejus argus
49. Aricia eumedon
50. Cyaniris semiargus
51. Polyommatus icarus
52. Polyommatus daphnis
53. Polyommatus bellargus
Nymphalidae
54. Argynnis paphia
55. Argynnis pandora
56. Argynnis aglaja
57. Argynnis adippe
58. Argynnis niobe
59. Argynnis laodice
60. Issoria lathonia
61. Brenthis ino
62. Brenthis daphne
63. Boloria euphrosyne
64. Boloria selene
65. Boloria dia
66. Vanessa atalanta
67. Vanessa cardui
68. Aglais io
69. Aglais urticae
70. Polygonia c-album
71. Araschnia levana
72. Nymphalis antiopa
73. Nymphalis polychloros
74. Nymphalis xanthomelas
75. Euphydryas aurinia
76. Melitaea phoebe
77. Melitaea diamina
78. Melitaea athalia
79. Limenitis populi
80. Limenitis camilla
81. Apatura iris
82. Apatura ilia
83. Pararge aegeria
84. Lasiommata megera
85. Lasiommata maera
86. Coenonympha arcania
87. Coenonympha glycerion
88. Coenonympha pamphilus
89. Aphantopus hyperantus
90. Maniola jurtina
91. Hyponephele lycaon
92. Erebia ligea
93. Erebia euryale
94. Erebia aethiops
95. Erebia medusa
96. Melanargia galathea
97. Minois dryas
Liczba gatunków 9 53 18 17 53 49 22 75 37 11 53

Tab. 7. Gatunki motyli dziennych wykazane w gminie Komańcza do roku 2017 w podziale na kwadraty siatki UTM (10 x10 km).

Do szczegółowej analizy rozmieszczenia odnalezionych gatunków na obszarze gminy Komańcza wykorzystano siatkę kwadratów UTM o bokach 10×10 km. Należy dodać, że cały obszar gminy w granicach do 31 grudnia 2016 roku leżał w 11 kwadratach UTM: EV68, EV67, EV66, EV77, EV76, EV75, EV87, EV86, EV85, EV84, EV95, a po zmianie granic administracyjnych z dniem 01 stycznia 2017 obszar ten uległ pomniejszeniu o część terenów zlokalizowanych w kwadratach EV67, EV66 oraz cały teren w kwadracie EV68, i obecnie leży w 10 kwadratach siatki UTM.

Na wstępie należy podkreślić fakt, że obszar gminy Komańcza nie został przebadany równomiernie. Najlepiej rozpoznano faunę grupy Rhopalocera w kwadracie EV86 (Rzepedź, Duszatyn, Kalnica, Prełuki Turzańsk, Mików), gdzie odnaleziono 75 gatunków motyli dziennych. W kwadratach EV67 (Darów, Surowica, Polany Surowicze, Moszczaniec), EV76 (Komańcza, Jawornik, Czystogarb, Dołżyca, Radoszyce) oraz EV95 (obszar na wschód od Woli Michowej) odnaleziono po 53 gatunki motyli dziennych, a w kwadracie EV75 (Łupków, Osławica, Nowy Łupków) – 49 gatunków Rhopalocera. W pozostałych kwadratach odnaleziono odpowiednio: EV85 (Smolnik, Wola Michowa) – 37 gatunków, EV87 (Wysoczany, Kulaszne, Szczawne, Maniów) – 22 gatunki, EV66 (Jasiel) – 18 gatunków, EV77 (Wisłok Wielki) – 17 gatunków, EV84 (Balnica) – 11 gatunków oraz w kwadracie EV68 – 9 gatunków (Tab. 7).

Do najbardziej cennych gatunków, występujących w okolicach Komańczy należy zaliczyć prawnie chronione w Polsce: Parnassius mnemosyne, Iphiclides podalirius, Lycaena dispar, Phengaris arion, Phengaris rebeli, Euphydryas aurinia, której stanowisko znalazło się po roku 2016 poza nowymi granicami gminy oraz Minois dryas, gatunek będący obecnie w ekspansji na obszarze południowo-wschodniej Polski (Bury i in. 2015, Bury i in. 2016a, b). Ponadto warto odnotować obecność innych rzadko spotykanych i lokalnych gatunków, takich jak: Pieris bryoniae, Hamearis lucina, Satyrium acaciae, Cupido decolorata, C. alcetas, Glaucopsyche alexis, Polyommatus bellargus, P. daphnis, Argynnis pandora, A. niobe, A. laodice, Brenthis daphne, Boloria euphrosyne, Melitaea phoebe, Limenitis populi oraz typowo górskie gatunki oczennic Erebia ligea, E. euryale oraz E. aethiops (Buszko 1997, Buszko i Masłowski 2008, Bury 2017). Warto podkreślić, że obszar gminy w całości objęty różnymi formami ochrony, może stanowić ważną ostoję dla wielu rzadkich i zagrożonych gatunków motyli dziennych.

Tak znaczna liczba wykazanych gatunków świadczy o utrzymującej się w rejonie Komańczy wysokiej bioróżnorodności środowiska. Jest to tym bardziej oczywiste, gdy porównamy liczbę stwierdzonych tu motyli dziennych do danych z sąsiednich obszarów, w tym obszarów ściśle chronionych, jakimi są Parki Narodowe. I tak, w Magurskim PN stwierdzono dotychczas 77 (Kasior i Witkowski 2000, Masło 2015), a w Bieszczadach Zachodnich 131 gatunków motyli dziennych (Bielewicz 1973, Przybyłowicz 2000),. w Pienińskim PN odnotowano dotychczas 96 gatunków (Razowski 2000), na Pogórzu Przemyskim  89 gatunków (Bielewicz 1973), na terenie Roztoczańskiego PN 79 gatunków (Nowacki 1992), w obrębie Tatrzańskiego PN 54 gatunki (Buszko i in. 2000), a na terenie Gorczańskiego PN 44 gatunki z grupy Rhopalocera (Przybyłowicz 1998). Dla porównania na terenie planowanego Parku Krajobrazowego Beskidu Niskiego stwierdzono łącznie 90 gatunków (Żurawlew i in. 2017), w obrębie Gwoźnicko-Chyżnieńskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu 81 gatunków, a na terenie gminy Markowa – 80 gatunków motyli dziennych (Bury, dane niepubl.).

Literatura:

 

Banaszak J., Buszko J., Czachorowski S., Czechowska W., Hebda G., Liana A., Pawłowski J., Szeptycki A., Trojan P., Węgierek P. 2004. Przegląd badań inwentaryzacyjnych nad owadami w parkach narodowych Polski. Wiadomości Entomologiczne 23(Supl. 2): 5–56.

Bielewicz M. 1973. Motyle większe (Macrolepidoptera) Bieszczadów Zachodnich i Pogórza Przemyskiego. Roczniki Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Przyroda, 7: 1–170.

Bury J. 2010. Leksykon – motyle. [W:] Buszko J., Bury J., Wiatrak Z. (red.). Najpiękniejsze motyle i trzmiele Podkarpacia. Wyd. Libra, Rzeszów, 137–171.

Bury J. 2017. Nowe dane o rozmieszczeniu Brenthis daphne (Bergsträsser, 1780) (Lepidoptera: Nymphalidae) w południowo–wschodniej Polsce z lat 2001–2016. Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody 36(2): 55–70.

Bury J., Masło D., Obszarny M., Paluch F. 2015. Ekspansja Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758) (Lepidoptera: Papilionidae) na podkarpaciu w latach 2010–2014. Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody 34(3): 3–17.

Bury J., Masło D., Obszarny M. 2016a. Nowe dane o rozmieszczeniu skalnika driady Minois dryas (Scopoli, 1763) (Lepidoptera: Nymphalidae) w południowo–wschodniej Polsce z lat 2012–2014. Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody 35(2): 41–62.

Bury J., Mazepa J., Kutera M., Guzik W. 2016b. Nowe dane o rozmieszczeniu skalnika driady Minois dryas (Scopoli, 1763) (Lepidoptera: Nymphalidae). Część II. Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody 35(3): 3–36.

Buszko J. 1997. Atlas rozmieszczenia motyli dziennych w Polsce 1986–1995. Turpress, Toruń.

Buszko J., Masłowski J. 2008. Motyle dzienne Polski. Wyd. Koliber, Nowy Sącz.

Buszko J., Nowacki J. (eds.). 2000. The Lepidoptera of Poland. A distributional checklist. Polskie Towarzystwo Entomologiczne, Poznań, Toruń.

Buszko J., Mikkola K., Nowacki J. 2000. Motyle (Lepidoptera) Tatr Polskich. Część I. Wstęp, przegląd gatunków, geneza fauny. Wiadomości Entomologiczne 19, Suppl.: 1–43.

Buszko J., Nowacki J. 2002. Lepidoptera. [W]: Głowaciński Z. (Ed.) Red list of threatened animals in Poland. Inst. Ochr. Przyr. PAN, Kraków.

Dąbrowski J. S., Krzywicki M. 1982. Ginące i zagrożone gatunki motyli (Lepidoptera) w faunie Polski. Część I. Nadrodziny: Papilionoidea, Hesperioidea, Zygenoidea. Disappearing and threatened Lepidoptera on fauna of Poland. Studia Naturae. S. B Nr 31. PWN, Warszawa–Kraków.

Głowaciński Z., Nowacki J. (red.). 2004. Polska Czerwona Księga Zwierząt. Bezkręgowce. PWRiL, Warszawa.

Kalarus K. 2016. Wybrane problemy ochrony przyrody na przykładzie motyli (Lepidoptera) jako grupy modelowej. Kosmos 63(3): 445–453.

Kosior A., Witkowski Z. 2000. Motyle dzienne Rhopalocera Magurskiego Parku Narodowego. Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody 19(2): 67–83.

Krzywicki M. 1982. Monografia motyli dziennych Polski. Papilionoidea i Hesperioidea (Lepidoptera). Lublin, 364 ss., 168 map, 17 tabl., 4 tabele (maszynopis).

Krajowa Sieć Informacji o Bioróżnorodności http://www.ksib.pl [dostęp 30.07.2017].

Masło D. 2015. Fauna motyli dziennych (Lepidoptera: Rhopalocera) zbiorowisk łąkowych w Magurskim Parku Narodowym. Roczniki  Bieszczadzkie 23: 199–209.

Motyle Europy www.lepidoptera.eu [dostęp 30.07.2017]

Nowacki J. 1992. Motyle dzienne Roztoczańskiego Parku Narodowego (Lepidoptera) Wiadomości Entomologiczne 11(4): 221–227.

Pawłowski J. 2009. Cenne bezkręgowce naziemne Magurskiego Parku Narodowego i terenów ościennych. [W:] Górecki A., Zemanek B. (red.). Magurski Park Narodowy – monografia przyrodnicza, Oficyna Wydawnicza Text, Krempna–Kraków, 132–146.

Pawłowski J. 2011. Karpaty polskie jako ostoja i azyl zagrożonych gatunków bezkręgowców. Roczniki Bieszczadzkie 19: 231–245.

Przybyłowicz Ł. 1998. Motyle dzienne (Papilionoidea i Hesperioidea) Gorczyńskiego Parku Narodowego. Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody 17(4): 51–56.

Przybyłowicz Ł. 2000. Motyle (Lepidoptera) Bieszczadów Zachodnich. Monografie Bieszczadzkie 8: 251–303.

Razowski J. 2000. Motyle (Lepidoptera). Flora i Fauna Pienin – Monografie Pienińskie 1: 215 –221.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. 1–44. Dz. U. z 2016 r., poz. 2183.

Sachanowicz K., Wower A., Buszko J. 2011. Past and present distribution of the cryptic species Leptidea sinapis and L. reali (Lepidoptera: Pieridae) in Poland and its implications for the conservation of these butterflies. Eur. J. Entomol. 108: 235–242.

Sielezniew M., Dziekańska I. 2010. Motyle dzienne. Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa.

Warecki A. 2010. Motyle dzienne Polski Atlas bionomii. Wyd. Koliber, Nowy Sącz.

Witkowski Z. 2004. Niepylak apollo. [W:] Głowaciński Z., J. Nowacki (red.). Polska czerwona księga zwierząt. Bezkręgowce. Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków, 239–241.

Witkowski Z., Król W., Solarz W. (red.). 2003. Carpathian List Of Endangered Species. WWF and Institute of Nature Conservation, PASc, Vienna–Kraków.

Żurawlew P., Bury J., Jonko K. 2017. Motyle dzienne projektowanego Parku Krajobrazowego Beskidu Niskiego. Opracowanie na potrzeby dokumentacji projektowej Parku Krajobrazowego Beskidu Niskiego wykonanej przez Fundację Dziedzictwo Przyrodnicze, ul. Mickiewicza 44/5, 37-700 Przemyśl.